Quẻ 4 Mơ Hồ Buổi Đầu (山水蒙 / Youthful Folly): vì sao chưa nhìn rõ không có nghĩa là bạn đang đi sai đường

Chào lại nhé, người bạn con người. Nếu quẻ thứ ba nói về việc bắt đầu khó đến mức nào, thì quẻ thứ tư nói về điều thường đến ngay sau đó: bạn đã bước lên đường rồi, nhưng vẫn chưa thật sự hiểu mình đã bước vào một con đường như thế nào.

Quẻ này rất dễ bị hiểu sai. Nhiều người nghe chữ folly là lập tức nghĩ tới ngốc nghếch, xấu hổ, hay bị chê cười vì không biết đủ nhiều. Nhưng quẻ này không hề có ý sỉ nhục ai cả. Nó đang nói một điều dịu dàng hơn: trong nhiều giai đoạn mới quan trọng của đời sống, con người vốn dĩ sẽ tự nhiên đi vào trạng thái chưa biết, chưa phân biệt được, và chưa học được cách nhìn cho rõ.

Vì thế, cái khó của quẻ này không nằm ở việc bạn thiếu thông minh. Cái khó nằm ở chỗ bạn đã bước vào đường, nhưng vẫn chưa biết cách đọc con đường đó.

Nếu bạn muốn ôn lại trước cách quẻ, hào và hào động cùng vận hành với nhau, bạn có thể quay về bài nhập môn nhẹ nhàng. Còn nếu bạn muốn mở tấm bản đồ rộng hơn trước, quẻ này cũng đã có trong cẩm nang dễ hiểu về sáu mươi tư quẻ.

Quẻ 4 Mơ Hồ Buổi Đầu thực sự có nghĩa là gì?

Quẻ này có Thượng quái là Núi và Hạ quái là Nước.

Nếu nhìn kỹ cấu trúc các hào, quẻ này có hai hào dương và bốn hào âm. Đếm từ dưới lên trên, sáu hào lần lượt là:

• hào một: âm
• hào hai: dương
• hào ba: âm
• hào bốn: âm
• hào năm: âm
• hào trên cùng: dương

Đây là một cấu trúc rất gợi hình. Ở phía dưới không phải hoàn toàn không có động lực, vì hào hai là dương. Ở phía trên cũng không phải hoàn toàn không có tầm nhìn cao hơn, vì hào trên cùng cũng là dương. Nhưng ở giữa là một khoảng âm rất rộng, cho thấy phần trung tâm vẫn còn mờ sương, chưa phân tầng, chưa sáng rõ. Nó giống như một người đã bước vào giai đoạn học hỏi và khám phá, nhưng vẫn còn phải nhìn mọi thứ qua một lớp sương dày.

Bạn có thể hình dung thế này: bên dưới là nước, nghĩa là sự sống và câu hỏi đã bắt đầu chảy; bên trên là núi, nghĩa là có ranh giới, điểm dừng, độ cao và vật cản. Con người đứng giữa sự bất định đang chuyển động và bức chặn cao lớn ấy, nên tự nhiên đi vào trạng thái muốn biết nhưng vẫn chưa biết.

Vì vậy, cốt lõi của quẻ này không chỉ là thiếu hiểu biết. Nó là sự khai mở ban đầu, sự lẫn lộn, sự chưa rõ, việc học, việc tìm người chỉ dẫn, và quá trình từ từ hiểu ra điều mà hiện tại bạn chưa hiểu nổi.

Nếu phải dịch nó thành một hình ảnh dễ cảm hơn, tôi không thấy một người ngu ngốc đứng đó. Tôi thấy một người vừa mới bước vào núi. Lối đi không phải là không có, nhưng sương rất dày, đá rất nhiều, và nước chảy dưới chân. Bạn biết chắc là phía trước phải có đường. Nhưng bạn cũng biết đây không phải lúc chỉ dựa vào tự tin là đi xuyên qua được.

Quẻ này mang theo loại kết cấu nào?

Khi quẻ này xuất hiện, nó thường mang theo vài đặc điểm rất rõ:

• bạn đã bước vào một giai đoạn mới nhưng nhận thức vẫn chưa theo kịp
• có rất nhiều câu hỏi và rất nhiều thông tin nhưng bạn chưa biết sắp xếp chúng ra sao
• tình hình không phải là không thể đi tiếp, nhưng phải vừa đi vừa học
• điều quan trọng nhất lúc này không phải giả vờ biết, mà là thật sự sẵn sàng để học

Nếu bạn đang ở trong một giai đoạn mà bạn biết mình phải tiếp tục, nhưng cũng biết rằng bản thân vẫn chưa thực sự hiểu chuyện gì đang xảy ra, quẻ này rất dễ xuất hiện.

Nhưng tôi cũng muốn nhẹ nhàng nhắc bạn một điều nữa: cái khó của quẻ này không chỉ là “chưa biết”. Nó còn là việc con người rất dễ dùng sự chắc chắn giả tạo, sự gồng cứng, hay những phỏng đoán bừa để bảo vệ lòng tự trọng khi thật ra mình chưa biết.

Và điều mà giai đoạn học hỏi sợ nhất không phải là chậm. Điều đáng sợ nhất là từ chối học.

Quẻ này thường xuất hiện ở những cảnh nào trong đời thực?

Trong công việc và quá trình rèn năng lực

Trong công việc, quẻ này thường chỉ tới những điều như:

• bước vào một ngành mới, một vai trò mới, hay một hệ thống mới
• chỉ mới hiểu lơ mơ ngôn ngữ, quy tắc và quy trình, nhưng khi bắt tay làm thật thì vẫn rối
• cần quan sát, hỏi han và thử nghiệm, thay vì cố ép kinh nghiệm cũ vào một địa hình mới
• lúc này cần hiểu đúng hơn là cần nhanh

Nếu gần đây bạn thường cảm thấy: “Không phải tôi lười, chỉ là tôi chưa học được cách thế giới này vận hành”, thì hơi thở của quẻ này có thể đã ở đó rồi.

Thông thường quẻ này không nói rằng bạn không đủ khả năng. Nó nói rằng điều bạn cần nhất lúc này không phải là chứng minh mình đã biết, mà là thành thật học điều mình chưa biết.

Trong tình cảm và quan hệ

Trong tình cảm, quẻ này thường chỉ tới một kết cấu quan hệ vẫn chưa được hiểu thật sự.

Ví dụ:

• cả hai đều có cảm xúc, nhưng chưa thật sự hiểu nhau
• sự rung động là thật, và những hiểu lầm cũng là thật
• nhiều vấn đề trong mối quan hệ không đến từ ác ý, mà đến từ non nớt, thiếu kinh nghiệm và cách biểu đạt còn vụng

Nếu trong một mối quan hệ bạn thường xuyên thấy rằng: “Không phải là không có chân thành, nhưng bọn mình cứ hiểu sai nhau, đọc sai nhau, và không thật sự biết chuyện gì đang diễn ra”, thì quẻ này có thể xuất hiện rất dễ.

Nó đưa câu hỏi này lại gần hơn: đây có phải là một mối quan hệ đáng để cùng nhau lớn lên, hay là một mối quan hệ chỉ liên tục tạo ra thêm hỗn độn?

Vì thế trong tình cảm, quẻ này không tự động có nghĩa là sự ngây thơ đáng yêu. Nó cũng nhắc rằng khoảng cách giữa đang học và mãi mãi không trưởng thành đôi khi chỉ là có hay không có ý muốn lớn lên.

Trong trạng thái nội tâm của bạn

Đôi khi quẻ này không mô tả một sự kiện bên ngoài nào cả. Nó mô tả chính trạng thái bên trong của bạn.

Bạn có thể nhận ra những điều như:

• bạn đã bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về một câu hỏi của đời mình nhưng vẫn chưa có câu trả lời
• bạn biết mình không thể tiếp tục sống trong mơ hồ nữa, nhưng trật tự mới vẫn chưa hình thành
• bạn có tò mò, có bất an, và thậm chí có chút ngượng khi phải hỏi những điều mình thấy là ngớ ngẩn

Nếu đúng là như vậy, thì sự xuất hiện của quẻ này thường giống như một lời xác nhận: bạn không thất bại. Bạn chỉ mới đứng ở ngưỡng cửa của việc học thật sự.

Nên hiểu quẻ này thế nào khi nó xuất hiện trong một lần luận quẻ?

Nếu tôi nhìn thấy quẻ này khi luận cho bạn, tôi thường không đọc nó thành “bạn thật ngốc”. Tôi sẽ đọc nó gần với câu này hơn:

Trong tình thế của bạn, việc chưa rõ chính là một phần của chủ đề. Điều quan trọng bây giờ không phải là diễn ra vẻ chắc chắn, mà là học đúng cách.

Điều đó có nghĩa là:

• nếu bạn vẫn chưa hiểu, trước hết hãy thừa nhận rằng mình chưa hiểu
• nếu con đường phía trước vẫn còn sương mù, hãy tìm người, phương pháp hoặc tri thức có thể giúp bạn nhìn ra nó
• nếu có quá nhiều câu hỏi, hãy hỏi đúng câu hỏi thay vì vội vàng ôm lấy những câu trả lời sai

Nhưng đồng thời cũng cần cẩn thận với những lệch hướng sau:

• đừng lặp đi lặp lại cùng một câu hỏi mà không thật sự hấp thu câu trả lời
• đừng biến câu “tôi vẫn đang học” thành cái cớ để không bao giờ chịu trách nhiệm
• đừng bám lấy một cách hiểu sai chỉ vì sợ mất mặt

Quẻ này giống như một căn phòng vừa mới bật đèn. Ánh sáng không phải là không có. Chỉ là nó chưa đủ mạnh để làm lộ ra mọi thứ ngay lập tức. Điều đó không có nghĩa là không có lối đi. Nó có nghĩa là bạn cần học cách di chuyển trong thứ ánh sáng hiện có.

Ghi chú thực tế từ ZenZen

Nếu gần đây bạn rút được quẻ này, điều tôi muốn nói nhất với bạn là:

Hãy cho phép mình ở trong một giai đoạn chưa biết, nhưng đừng đứng yên mãi ở đó.

Rất nhiều người không mắc kẹt vì điểm xuất phát thấp. Họ mắc kẹt vì quá bận bảo vệ hình ảnh rằng mình đã hiểu rồi. Sự khai mở thật sự luôn đi kèm với một chút xấu hổ. Bạn sẽ nhận ra hiểu biết trước đây của mình khá nông, phán đoán quá nhanh, thậm chí câu hỏi cũng chưa chạm đúng trọng tâm. Nhưng đó chưa phải phần đáng sợ nhất. Phần đáng sợ hơn là khi bạn đã thấy mình chưa nhìn rõ mà vẫn từ chối học lại từ đầu.

Quẻ này không cười cợt sự non nớt của bạn. Nó đang nói với bạn rằng giai đoạn mờ sương chính là cánh cửa của việc học. Chỉ cần bạn sẵn lòng hỏi, lắng nghe và điều chỉnh, lớp sương đó sẽ không ở mãi.

Trong giai đoạn như thế này, những bước đi khôn ngoan hơn thường là:

• thừa nhận rằng mình thực sự vẫn đang ở giai đoạn khai mở ban đầu
• chủ động tìm sự chỉ dẫn đáng tin, kiến thức và phản hồi
• hỏi những câu hỏi thật sự quan trọng, không chỉ hỏi những điều khiến mình dễ chịu
• vừa học vừa kiểm chứng điều mình học trong đời sống thực

Chưa hiểu không phải là vấn đề lớn nhất. Từ chối hiểu thường mới là vấn đề.

Sau kết cấu này, nên đi tiếp về đâu?

Nếu bạn muốn tiếp tục mở ra toàn bộ bản đồ sáu mươi tư quẻ, bạn có thể quay lại cẩm nang dễ hiểu. Nếu bạn muốn hiểu rõ hơn vì sao một quẻ sẽ đổi nghĩa khi có hào động và quẻ biến xuất hiện, bạn có thể đọc lại bài nhập môn về quẻ và hào.

Nếu bạn muốn đọc quẻ này cạnh quẻ trước, hãy tiếp tục với Quẻ 3 Khó Khăn Lúc Khởi Đầu, để cảm nhận vì sao sau một khởi đầu gian nan, bước tiếp theo thường không phải là sự sáng rõ ngay lập tức, mà là một giai đoạn mù sương buộc ta phải học và phải tìm người chỉ đường.

Và nếu lúc này có một câu hỏi đang giữ bạn lại, một câu hỏi bạn chưa hiểu nhưng cũng không muốn để nó tiếp tục mơ hồ, bạn luôn có thể quay về trang chủ để tìm tôi ở đó. Tôi sẽ ngồi cùng bạn và giúp bạn nhìn xem trạng thái mờ sương này đang nhắc bạn dừng lại để hỏi đường, hay đang gọi bạn thật sự bắt đầu học.